«Польсько-польський» кордон. Соціальні, економічні та політичні наслідки околиці колишньої Російської імперії для Поморського воєводства у світлі поліцейських звітів за 1920-1939 роки

Piotr Sykut

Анотація


Перші роки після відновлення незалежності Польщі (1918 р.) були надзвичайно важкими для громади Поморського воєводства, в тому числі службовців державної поліції. Непростим завданням виявилося бути об’єднаними в єдину державу з трьох різних колись розділених районів. Одним із місць, де ці труднощі особливо відбулися, це кордон між Поморським і Варшавським воєводством, в тому числі областей колишньої Російської імперії.

Ключові слова


поліція; кордон; Поморське воєводство; польська громада

Повний текст:

PDF (Polski)

Посилання


Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zniesienia linii celnej między dawnem Królestwem Kongresowem a Wielkopolską, „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej” („DURP”), 1919, nr 58, pozycja (poz.) 351.

Traktat między Głównymi Mocarstwami Sprzymierzonymi i Stowarzyszonymi a Polską, „DURP”, 1920, nr 110, poz. 728.

Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o tymczasowej organizacji zarządu b. dzielnicy pruskiej, „Dziennik Praw Państwa Polskiego” („DPPP”), 1919, nr 64, poz. 385.

Organ wykonawczy Naczelnej Rady Ludowej (NRL), polskiej organizacji reprezentującej interesy ludności polskiej w zaborze pruskim, powołanej w listopadzie 1918. NRL, początkowo nielegalna (pochodząc od działającego od 1916 r. Komitetu Obywatelskiego), ujawniła się ostatecznie dniu podpisania rozejmu przez Niemcy 11 listopada 1918 r. pod ostateczną nazwą. Obszerniej o tym zob.: A. Czubiński, Powstanie wielkopolskie 1918-1919. Geneza-charakter-znaczenie, Poznań 1998.

Czubiński A., Powstanie wielkopolskie 1918-1919. Geneza-charakter-znaczenie, Poznań 1998.

M. Wojciechowski, Powrót Pomorza do Polski 1918-1920, Warszawa-Poznań-Toruń 1981.

PP powstała na podstawie Ustawy z dnia 24 lipca 1919 r. Była to państwowa, scentralizowana, apolityczna i jednolita formacja zorganizowana i wyszkolona na wzór wojskowy, przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego. Podlegała Ministrowi Spraw Wewnętrznych, i była organem wykonawczym władz państwowych i samorządowych, zob.: Ustawa z dnia 24 lipca 1919 r. o Policji Państwowej, „DPPP”, 1919, nr 61, poz. 363. Na obszarze woj. pomorskiego PP powstała z przekształconej weń ŻK, zob.: Rozporządzenie o tymczasowej organizacji Policji Państwowej byłej Dzielnicy Pruskiej, z dnia 25 lutego 1920 r., „Dziennik Ustaw Ministerstwa byłej Dzielnicy Pruskiej” („DUMbDP”), 1920, nr 13, poz. 114, i in.

J. Kutta, Policja w Polsce Odrodzonej. Wielkopolska i Pomorze 1918-1922. Geneza-organizacja-funkcjonowanie, Bydgoszcz 1994.

Archiwum Państwowe w Bydgoszczy (APB), Urząd Wojewódzki Pomorski w Toruniu (UWPT), Wydział II Administracyjny (WA), sygnatura (sygn.) 154, karta (k.) brak (b.), Raport dowództwa II BK ŻK z dnia 13 lutego 1920 r. z przejmowania województwa pomorskiego.

P. Sykut, Rola Policji Państwowej w procesie scalania Pomorza z II Rzeczypospolitą, [w:] „Prace Komisji Historii Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego”, Rozważania i badania z perspektywy 90. Rocznicy powrotu Pomorza i Kujaw Północnych do Macierzy, T. XXII, pod red. Z. Biegańskiego i W. Jastrzębskiego, Bydgoszcz 2010.

Na skutek traktatu prusko-rosyjskiego z 1815 r. granica między zaborcami przebiegała m. in. na obszarze Wielkopolski, dzieląc ją na dwie części. Ponad sto lat przynależności do dwóch różnych ustrojów cywilizacyjnych do czasów współczesnych skutkuje odmiennościami kulturowymi, gospodarczymi, architektonicznymi, itp. Zob. Granica, pod red. J. Schmidta, Poznań 2007.

Historia Państwa i Prawa Polski 1918-1939, Część I, pod red. F. Ryszki, Warszawa 1962, s. 168. Porównaj: J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak, Historia Państwa i Prawa Polskiego, Warszawa 1976.

P. Sykut, Burmistrzowie, wójtowie i sołtysi a komendanci posterunków oraz komisariatów Policji Państwowej w województwie pomorskim w latach 1920-1933, „Przegląd Policyjny”, 2009, nr 1.

Z. Landau, J. Tomaszewski, Zarys historii gospodarczej Polski 1918-1939, Warszawa 1999.

APB, Okręgowa Komenda Policji Państwowej w Toruniu (OK PPT), sygn. 52, k. 324.

APB, UWPT, WA, sygn. 154, k. b. Raport starosty bydgoskiego do wojewody pomorskiego w Toruniu z dnia 23-03-1920 r.

Polsko-niemiecki układ co do tymczasowego unormowania spraw urzędniczych(fragmenty…), [w:] Powrót. Dokumentacja ustanowienia suwerenności polskiej na Pomorzu w latach 1918-1920, pod red. J. Bełkota i M. Wojciechowskiego, Toruń 1988.

J. Kutta, Druga Rzeczpospolita i Kaszubi 1920-1939, Bydgoszcz 2003.

B. Sprengel, Posterunek ostatniej szansy. Policja Państwowa i przestępczość w Chełmży w latach 1920-1939, Toruń 2007.

P. Hauser, Mniejszość niemiecka na Pomorzu w okresie międzywojennym, Poznań 1998.

Z. Kuras, Przemysł na Pomorzu Gdańskim w latach 1920-1939, Bydgoszcz 1984.

K. Halicki, Organizacja i działalność policji politycznej na Pomorzu w okresie sierpień 19201-kwiecień 1923, „Zapiski Historyczne”, Tom LXXV(2010), zeszyt 3.

Dzieje Golubia-Dobrzynia i okolic, pod red. K. Chruścińskiego, Toruń 1979.


Посилання

  • Поки немає зовнішніх посилань.