Польськомовні публікації на тему голоду в Україні у 20-х і 30-х роках ХХ ст.

Aleksander Smoliński

Анотація


У міжвоєнний період Радянська Росія і Республіка Польща проводили один проти одного інтенсивну розвідувальну діяльність. Інтереси польської розвідки досягли навіть найвіддаленіших куточків радянської імперії. Проте, основна увага і зусилля були зосереджені на областях, що лежали поблизу польського кордону з Радами, тож найбільший інтерес викликала Україна. Таким чином, в польських архівах збереглося багато архівних документів на цю тему, в тому числі тих, які обговорюють феномен Великого голоду в Україні в 1932-1933 роках. Протягом багатьох років, вони є об’єктом інтересу польських істориків.
Таким чином, автор поставив перед собою завдання представлення та оцінки поточних досягнень польської історіографії з даного питання. Об’єктом аналізу стали видані впродовж останніх 20 років публікації джерел та присвячені цій тематиці монографії польських і зарубіжних істориків, чиї роботи були перекладені польською мовою.

Ключові слова


голод в Україні 1932-1933 років; джерела; польська історіографія

Повний текст:

PDF

Посилання


Szerzej vide: W. Materski, Tarcza Europy. Stosunki polsko-sowieckie 1918-1939, Warszawa 1994

idem, Na widecie. II Rzeczpospolita wobec Sowietów 1918-1943, Warszawa 2005

S. Gregorowicz, M. J. Zacharias, Polska-Związek Sowiecki. Stosunki polityczne 1925-1939, Warszawa 1995

M. Kornat, Polityka równowagi 1934-1939. Polska między Wschodem a Zachodem, Kraków 2007.

Obszernej vide choćby: A. Smoliński, Sytuacja wojskowa, ekonomiczna i społeczna na sowieckiej Ukrainie w latach 1921–1939 w ocenach Oddziału II polskiego Sztabu Głównego, «Південний Архів». Історичні Науки, Міністерство Освіти і Науки України, Херсонський Державний Університет, (Херсон), 2004, Випуск 16, s. 239-250

idem, Sowiecka Ukraina w ocenach Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego – lata 1921-1939, «Nad Wisłą i Dnieprem». Polska i Ukraina w Przestrzeni Europejskiej – Przeszłość i Teraźniejszość. Seria: Historia, Systemy Międzynarodowe i Globalny Rozwój, (Toruń-Kijów) 2003-2004, Nr 2-3, s. 175-196

idem, Sowiecka Ukraina z lat 1921-1939 w dokumentach Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego oraz próba oceny wartości poznawczej tych akt, «Przegląd Wschodni», (Warszawa) 2006, tom X, zeszyt 1 (37), s. 107-143

idem, Akta Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego jako źródło do poznania dziejów sowieckiej Ukrainy z lat 1921-1939, «Історичний Архів. Наукові студії», (Миколаїв) 2012, випуск 8, s. 159-163

idem, Problematyka gospodarki sowieckiej Ukrainy z lat 1921-1939 w świetle akt Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, «Історичний Архів. Наукові студії», (Миколаїв) 2012, випуск 9, s. 118-129; idem, Gospodarka sowieckiej Ukrainy z przełomu lat dwudziestych i trzydziestych w świetle akt Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, «Studia z Dziejów Wojskowości», (Białystok) 2012, tom I, s. 257-287.

Obszerniej vide chociażby: Wrzesień 1939. Radzieckie zagrożenie Rzeczypospolitej w dokumentach, relacjach i wspomnieniach. Wybór i opracowanie W. Włodarkiewicz, Warszawa 2005

A. Misiuk, Służby specjalne w II Rzeczypospolitej 1918-1939. Powstanie, rozwój organizacyjny, kierunki działania, rola w państwie, Warszawa 1994

A. Pepłoński, Wywiad polski na ZSRR 1921-1939, Warszawa 1996

W. Włodarkiewicz, Radzieckie zagrożenie Rzeczypospolitej w ocenach polskich naczelnych władz wojskowych 1921-1939, Warszawa 2001

idem, Przed 17 września 1939 roku. Radzieckie zagrożenie Rzeczypospolitej w ocenach polskich naczelnych władz wojskowych 1921-1939, Warszawa 2002;

. Смолински (A. Smoliński), Образ Красной Армии и СССР в 1921-1939 гг. в документах II Отдела Генерального Штаба Войска Польского, «Клио». Журнал для учѐных, (Санкт-Петербург) 2010, № 3 (50)

A. Smoliński, Obraz Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej oraz sowieckiego potencjału militarnego z początku lat trzydziestych XX wieku w dokumentach Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Przyczynek do dziejów polskiego wywiadu wojskowego, [w:] Militaria pomorskie. Zbiór studiów. Tom IV. Praca zbior. pod red. M. Giętkowskiego, Ł. Nadolskiego, A. Smolińskiego, Bydgoszcz 2012

idem, Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona jako obiekt rozpoznania polskiego wywiadu wojskowego – próba oceny efektywności, [w:] Stosunki polityczne, wojskowe i gospodarcze Rzeczypospolitej Polskiej i Związku Radzieckiego w okresie międzywojennym. Praca zbior. pod red. J. Gmitruka, W. Włodarkiewicza, Warszawa-Siedlce 2012

K. Danielewicz, Lwowska ekspozytura wywiadu. Działalność Ekspozytury Nr 5 SG we Lwowie w latach 1921-1939, Toruń 2011

P. Kołakowski, Czas próby. Polski wywiad wojskowy wobec groźby wybuchu wojny w 1939 roku, Warszawa 2012.

Szerzej vide chociażby: Stanisław Patek. Raporty i korespondencja z Moskwy (1927-1932). Wstęp, wybór i opracowanie dokumentów M. Gmurczyk-Wrońska, Warszawa 2010

A. Wasilewski, Polska służba konsularna 1918-1939 (akty prawne, organizacja, działalność), Toruń 2004; A. Pepłoński, Wywiad a dyplomacja II Rzeczypospolitej, Toruń 2005

A. Smoliński, Raport Attaché Wojskowego przy Ambasadzie RP w Moskwie ppłk. dypl. Konstantego Zaborowskiego z podróży po ZSRS odbytej latem 1936 r., [w:] Polska dyplomacja na Wschodzie w XX – początkach XXI wieku. Praca zbior. pod red. H. Strońskiego, G. Sroczyńskiego, Olsztyn-Charków 2010

idem, (А. Смолински), Образ советской деревни летом 1936 г. в докладе военного атташе при Посольстве Республики Польша в Москве подполковника Генерального Штаба Константина Заборовского, [w:] Поляки в истории российской провинции XIX-XX вв. Диалог цивилизаций. Материалы международной научной конференции 18-20 мая 2010 г, Тамбов 2010

M. Kruszyński, Ambasada RP w Moskwie 1921-1939, Warszawa 2010; R. Majzner, Attachaty wojskowe Drugiej Rzeczypospolitej 1919-1945. Strukturalno-organizacyjne aspekty funkcjonowania, Częstochowa 2011.

Pewne związane z tymi wydarzeniami dokumenty opublikowano w Polsce już wcześniej w pracy: Polacy na Ukrainie. Zbiór dokumentów. Część 1. Lata 1917-1939. Tom I. Redakcja S. Stępień, Przemyśl 1998.

Pomór w «raju bolszewickim». Głód na Ukrainie w latach 1932-1933 w świetle polskich dokumentów dyplomatycznych i dokumentów wywiadu. Opracował R. Kuśnierz, Toruń 2008.

W tym czasie w ZSRR, poza Poselstwem Rzeczypospolitej Polskiej w Moskwie, na interesującym nas tutaj obszarze funkcjonowały Konsulaty Generalne Rzeczypospolitej Polskiej w Kijowie i w Charkowie – vide choćby: Kalendarzyk polityczny na 1930 rok. Praca zbior. pod red. S. Cieszkowskiego, Warszawa 1929, s. 141-142.

Wielki Głód na Ukrainie 1932-1933 (Голодомор в Україні 1932-1933 ). Praca zbiorowa, Warszawa-Kijów 2008.

Центральний Державний Історичний Архів Україні у Львові.

Державний Архів Івано-Франківської Області в Івано-Франківську.

Державний Архів Волинської Області в Луцьку.

Державний Архів Тернопільської Області в Тернополі.

Державний Архів Служби Безпеки України.

Hołodomor 1932-1933. Wielki Głód na Ukrainie w dokumentach polskiej dyplomacji i wywiadu. Wybór i opracowanie J. J. Bruski, Warszawa 2008.

Odpowiednią kwerendą objęto wyłącznie bogate akta z zespołu: Oddział II Sztabu Głównego.

Z zasobu tego archiwum wykorzystano następujące zespoły: Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Ambasada RP w Moskwie i Attaché Wojskowy przy Ambasadzie RP w Moskwie, a także częściowo zespoły: Instytucje Wojskowe 1918-1939, Ambasada RP w Londynie i Poselstwo RP w Wiedniu.

Российский Военный Государственнный Архив.

Głód i represje wobec ludności polskiej na Ukrainie 1932-1947. Relacje. Redakcja R. Dzwonkowski, Lublin 2004, ss. 283.

Vide: Портрет темряві. Свіденія, документи і матеріали у двох книгах. Редактор П. Ящук, Київ – Ию-Йорк 1999.

Dotychczas na ten temat pisali: W. Sadowski, Polityka narodowościowa Sowietów na Ukrainie, Warszawa 1937

M. Iwanow, Pierwszy naród ukarany. Polacy w Związku Radzieckim 1921-1939, Warszawa-Wrocław 1991

J. Kupczak, Polacy na Ukrainie w latach 1921-1939, Wrocław 1994

P. Eberhardt, Przemiany narodowościowe na Ukrainie w XX wieku, Warszawa 1994

H. Stroński, Represje stalinizmu wobec ludności polskiej na Ukrainie w latach 1929-1939, Warszawa 1998.

Cz. Rajca, Głód na Ukrainie, Lublin-Toronto 2005, ss. 188.

R. Kuśnierz, Ukraina w latach kolektywizacji i wielkiego głodu (1929-1933), Toruń 2005, ss. 322.

O. Olszewska, Ukraina radziecka w prasie polskiej w latach 1929-1939, Toruń 2012, ss. 298. Ponadto vide także: R. Michalski, Obraz bolszewizmu i Rosji sowieckiej na łamach polskiej prasy pomorskiej w latach 1917-1939, Toruń – bez roku wydania

idem, Obraz nieprzyjaciół Rzeczypospolitej na łamach polskiej prasy pomorskiej w latach 1920-1939 oraz 1945-1948, Toruń 1999

J. Romanek, Totalitaryzm sowiecki w ocenie polskiej prasy wojskowej lat 1929-1939, Toruń 2009.

S. Kulczycki, Hołodomor. Wielki Głód na Ukrainie w latach 1932-1933 jako ludobójstwo. Problem świadomości. Przełożył Bogusław Salej, Wrocław 2008, ss. 381.

Szerzej vide choćby: Aleksander Smoliński, Sowiecka Ukraina z lat 1921-1939 w dokumentach Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego oraz próba oceny wartości poznawczej tych akt…

idem, Próba oceny wartości poznawczej akt pozostałych po Oddziale II Sztabu Głównego Wojska Polskiego w kontekście możliwości opisu sytuacji wojskowej, ekonomicznej i społecznej ZSRS w latach 1921 – 1939, «Archiwa – Kancelarie – Zbiory» – w druku.


Посилання

  • Поки немає зовнішніх посилань.